Op 1 september 2001 verliest Oranje een interland van Ierland in Dublin.
Het is een wedstrijd om WK-kwalificatie. Dit verloren duel zal uiteindelijk de doorslag geven voor de selectie van Louis van Gaal. Nederland wint daarna nog twee wedstrijden met dikke cijfers.
Wanneer de Ieren met 4-0 winnen van Cyprus worden zij tweede in de groep. Nederland wordt derde, en mist daardoor het WK in Japan en Zuid-Korea. Dat zijn we van het Nederlands Elftal niet gewend. Het is dan voor het eerst sinds 1986 dat Oranje niet deelneemt aan een WK-eindronde.
Winnaar van de kwalificatiegroep werd Portugal. Vier jaar na het gemiste toernooi van 2002 staan Oranje en Portugal tegenover elkaar in de achtste finale.
Dat wordt een gedenkwaardige wedstrijd. Een ontmoeting die voor altijd bekend zal staan als 'de slag van Nuremberg'. Geen wedstrijd op een WK ziet in 90 minuten meer kaarten dan deze achtste finale.
Middenvelder Mark van Bommel krijgt het voor elkaar om in de tweede minuut van de partij geel te krijgen. Een paar minuten later gaat ook Khalid Boulahrouz op de bon. Vanaf de start is het een ware strijd. Nederland heeft wat goed te maken.
Een paar jaar eerder verliest het in de mislukte kwalificatiereeks in De Kuip van Portugal, terwijl er uit niet meer inzit dan een gelijkspel. Na het gemiste WK van 2002 is Oranje er wel bij in Portugal voor het EK van 2004. Daarin treffen de twee landen elkaar in de halve finale.
Bij Portugal is men lovend over een tiener die de nieuwe ster moet worden van Manchester United. Hij is dan pas 19 jaar oud, maar is basisspeler aan de kant van de Portugezen. Hij zal de score openen in Lissabon, met zijn doelpunt binnen een half uur spelen.
Zijn speelstijl wordt gezien als provocerend. Het liefst zoekt hij zijn tegenstanders op met uitvoerige trucjes, die soms bedoeld zijn om ze te vernederen. De kritiek op zijn spel is dat hij te veel bezig is met zijn trucendoos en te weinig met het rendement van zijn acties.
De kritiek mag dan terecht zijn, maar hij is geen fijne tegenstander. Zijn soms overdreven acties koppelt hij wel aan veel snelheid en fysieke kracht. Hij ontwikkelt een schot dat steeds moeilijker wordt voor keepers om tegen te houden.
Dat juist hij voor de 1-0 zorgt is een teken van zijn ontwikkeling. De voorsprong van Portugal dwingt Oranje in de achtervolging. Het helpt niet dat Portugal eenmaal in balbezit kan rekenen op Luis Figo en de jonge Cristiano Ronaldo.
Wanneer Maniche zijn land na een uur spelen op 2-0 brengt wordt het wel erg lastig. Oranje slaagt erin binnen een paar minuten de achterstand te verkleinen. Er is dan nog genoeg tijd om voor de gelijkmaker te zorgen. Die komt er niet, mede door alle spelletjes van Portugal om tijd te winnen.
Toch is het duel lang niet zo grimmig als twee jaar later. Er worden vijf gele kaarten gegeven, geen enkele rode kaart. Portugal verliest de finale in eigen huis van Griekenland.
Bij Nederland neemt Marco van Basten het over van Dick Advocaat. Met Van Basten voor de groep is het doel duidelijk. Oranje moet zich weer gaan plaatsen voor het WK. Het drama van 2002 was een incident, en dat zal de selectie samen met één van de beste voetballers ooit gaan bewijzen.
Wanneer Portugal en Nederland elkaar treffen in 2006, zijn er veel spelers bij die ook in 2004 onderdeel van de teams waren. Bij Portugal is zelfs het middenveld en de aanval hetzelfde. Aan de kant van Oranje zijn er een aantal basisspelers bij uit 2004.
Zo kiest Van Basten voor Edwin van der Sar, Giovanni van Bronckhorst, Philip Cocu en Arjen Robben als starters. Ruud van Nistelrooij, de spits van 2004, begint tegen Portugal op de bank.
Dat is opvallend omdat hij in de groepsfase in alle drie wedstrijden mag beginnen.
Tegen Ivoorkust zorgt hij voor de tweede Nederlandse goal, dan genoeg is voor de overwinning. In eerste instantie laat Van Nistelrooij niets los over zijn plek op de bank. De spits zegt het besluit van de bondscoach te moeten accepteren, en respecteert het feit dat Van Basten met hem sprak.
Later blijkt er toch wat meer te spelen wanneer Van Basten hem na het toernooi niet oproept voor een oefeninterland. Wanneer Oranje bij elkaar moet komen voor kwalificatie voor het EK, is spits Klaas-Jan Huntelaar niet beschikbaar. Van Basten roept daarom alsnog Van Nistelrooij op.
De spits van Real Madrid weigert de oproep, en stelt zich zelfs niet meer beschikbaar voor het Nederlands Elftal. De speler wil niet meer uitkomen voor zijn land zolang Van Basten voor de groep staat. Van Nistelrooij is niet de enige met wie Van Basten moeilijk om kan gaan.
Van Bommel staat in 2006 in de basis bij Oranje, maar is dan al door de bondscoach gepasseerd. Hij krijgt openlijk de kritiek dat hij te vaak zijn tegenstander laat lopen. Voor het WK lossen de twee het op, maar na het WK ontstaat er een nieuwe discussie.
Van Bommel is net als Van Nistelrooij en Clarence Seedorf niet van plan om beschikbaar te zijn voor Oranje zolang Van Basten voor de groep staat. In het geval van Van Nistelrooij is het Oranje-aanvoerder Van der Sar die meehelpt aan een terugkeer van de spits.
Nog opvallender dan zijn plek op de bank is het feit dat hij niet eens in mag vallen. Het is bijzonder hoe een speler van de basis in drie wedstrijden tot negentig minuten op de bank gaat in een paar dagen tijd. Portugal heeft tijdens de wedstrijd zeventig minuten lang een voorsprong.
Maar Van Basten heeft Van Nistelrooij niet nodig. Na de 1-0 van Maniche in de 23e minuut zal de spits hebben gedacht dat zijn trainer hem elk moment kon sturen om aan zijn warming-up te beginnen. Dat gebeurt niet.
Matchwinner Maniche scoorde ook al in 2004. Dat Portugal ten koste van Oranje de finale haalt is geen toeval. Het zijn goede tijden voor het Portugese voetbal. Dat heeft te maken met een jonge, uitgesproken coach die bij FC Porto geweldige prestaties neer weet te zetten.
De trainer heeft weinig ervaring als eindverantwoordelijke, maar dat zegt al snel niets. José Mourinho zet in zijn eerste seizoen bij de club een team neer dat drie prijzen weet te winnen. In eigen land wint Porto de landstitel en de beker.
Er is ook Europees succes. Porto wint de UEFA Cup door Celtic te verslaan. Het is een enorme prestatie, want het is voor het eerst dat een club uit Portugal dit toernooi weet te winnen. In het tweede seizoen zet Mourinho zijn zinnen op een nog grotere prijs.
Hij wil met het relatief kleine Porto de Champions League winnen. Op 26 mei 2004 staat Porto in de finale tegenover AS Monaco. Het team van Mourinho laat de Fransen kansloos. Het wordt 0-3 voor Porto, en één van de doelpuntenmakers is Deco.
De geboren Braziliaan speelt een paar weken later de wedstrijd tegen Oranje op het EK. Met hem op het middenveld staan Porto-spelers Costinha en Maniche. Twee jaar later is dit 'Mourinho middenveld' nog intact.
Het maakt dit Portugal lastig te verslaan. Deco zal na het winnen van de Champions League naar Barcelona vertrekken. Met Van Bommel als partner op het middenveld wint hij in 2006 een nieuwe Champions League. Hij is de spelverdeler van de Portugezen.
Deco is de man die aan de bal moet komen. Hij is technisch van hoog niveau, is geweldig in de passing. Een type speler die zich niet onder druk laat zetten omdat hij altijd de oplossing kan vinden. Costinha is een pure verdedigende middenvelder.
Hij zorgt voor het afpakken van de bal en wil zo snel mogelijk Deco of zijn buitenspelers de bal bezorgen. Niemand gaat voor een speler als Costinha naar het stadion, maar het is een speler die door trainers als eerste op het bord wordt gezet.
Maniche zit tussen de twee in. Deco is de 10, Costinha de 6, Maniche is de 8. Trainer Marcelo Bielsa heeft een mooie uitleg voor hoe hij de posities ziet. Het is een omschrijving die bij Maniche past:
“De meest lastige speler om te vinden is de 8. Ik noem de positie 'de Modric'. Een speler die kan verdedigen als een 6 en aanvallen als een 10. Hij heeft de kwaliteiten om te verdedigen, de skills om aan te vallen en snapt het spel in beide richtingen.”
De middenvelder is in de eerste helft verantwoordelijk voor de Portugese voorsprong. Dat doet hij met een schot van afstand, waarmee Maniche zijn aanvallende kwaliteiten weet te benadrukken.
Het doelpunt van Maniche komt een paar minuten nadat hij de eerste gele kaart ontving van zijn team. De middenvelder lijkt net zo graag te verdedigen als aanvallen. De samenstelling van het middenveld van Portugal is perfect.
Die van Oranje lijkt niet minder. Van Basten kan beschikken over Van Bommel, Cocu en Wesley Sneijder tegenover. Een geweldig middenveld maar wel met het verschil dat de 22-jarige Sneijder nog geen ervaring had in de top van Europa.
Tien minuten na de 1-0 van Maniche gaat Portugal wisselen. Cristiano Ronaldo kan niet verder na een overtreding van bewaker Boulahrouz. Volgens Cristiano is het een bewuste actie van de verdediger om hem uit de wedstrijd te schoppen.
Simão Sabrosa vervangt Cristiano aan de linkerkant van de aanval. Net voor die wissel krijgt Costinha de vierde gele kaart van het duel, de tweede voor Portugal. Deze kaart heeft even later grote gevolgen voor het team.
Nog voor het rustsignaal moet Costinha ingrijpen op het Portugese middenveld. Dat doet hij ten koste van een tweede gele kaart. Oranje krijgt 45 minuten om de achterstand om te buigen.
Luiz Felipe Scolari, die in 2002 met Brazilië de vijfde wereldtitel pakt, grijpt in de rust in bij Portugal. Hij brengt een nieuwe controleur, waarvoor hij spits Pauleta moet opofferen. Voor hem in de plaats komt Petit. Hij heeft binnen een paar minuten een gele kaart te pakken.
De kaart voor Petit is de vierde aan de kant van Portugal. Op dat moment zijn bij Oranje alleen Van Bommel en Boulahrouz bestraft. De groeiende frustratie bij Nederland zal leiden tot nog meer kaarten, terwijl Portugal er alles aan doet om de voorsprong te kunnen behouden.
Het zal niet bij de rode kaart voor Costinha blijven. Boulahrouz krijgt na iets meer dan een uur spelen zijn tweede gele kaart, en kan vertrekken. Een kwartier later is het Deco die een tweede gele kaart krijgt en het veld verlaat.
Deco ontvangt binnen een paar minuten tijd twee keer geel. Ook met negen spelers lijkt Portugal overeind te blijven. Rond de eerste gele kaart van Deco gaan bij Oranje ook Sneijder en invaller Van der Vaart op de bon.
Oranje blijft jagen op de gelijkmaker.
Die zal er niet komen. Wel volgt er nog een tweede gele kaart. Die is voor linksback Van Bronckhorst, die diep in blessuretijd mag vertrekken van scheidsrechter Valerin Ivanov.
Ivanov toont in Nuremberg in totaal 16 gele kaarten, en vier keer rood. Twintig jaar later is het nog steeds een record in een wedstrijd van 90 minuten. Oranje is erbij wanneer het record voor 120 minuten voetbal wordt neergezet.
In het eveneens onvergetelijke duel tegen Argentinië in Qatar, deelt Mateu Lahoz in totaal 18 gele kaarten uit. Net als tegen Portugal is de strijd die Oranje weet te leveren niet genoeg.
Nederland krijgt in 2012 de kans op revanche. Vanwege een dramatische vorm gaat die kans aan de groep voorbij.
Oranje verliest in de groepsfase van het EK drie keer, waaronder met 2-1 van Portugal.
Geschreven door: Freddy Gomes
